Freelancen als vaste waarde

Steeds meer professionals kiezen bewust voor een ‘freelancebestaan’. Wat ooit gold als een tussenstap naar een vaste job, is vandaag een volwaardige loopbaanoptie. Ook voor organisaties wordt de inzet van extern talent een strategische keuze, soms uit noodzaak, vaak uit overtuiging. “Het is een win-win voor beide partijen”, zegt Isabelle Jonckheer van Aquafin.

Volgens het Freelancer Focus Rapport 2025 van UNIZO telt België 234.466 freelancers, goed voor zeven procent groei in één jaar en meer dan dertig procent in vijf jaar. “Freelancen is een vaste pijler van onze arbeidsmarkt geworden”, stelt gedelegeerd bestuurder Bart Buysse.

De Vlaamse freelancer is vandaag hooggeschoold, professioneel georganiseerd en digitaal onderlegd. Acht op de tien freelancers heeft een bachelor- of masterdiploma, en vier op de tien startte in de voorbije vijf jaar, wat wijst op een sterke instroom van nieuwe, ambitieuze profielen. De grootste groei tekent zich af in consultancy, ICT, grafisch design en onderwijs. De man-vrouwverhouding blijft stabiel (59/41) waarbij vrouwen sterker vertegenwoordigd zijn in management- en hr-consulting en mannen in ICT en engineering.

Vrijheid en voldoening blijven belangrijke drijfveren, maar er zijn ook uitdagingen: bijna de helft maakt zich zorgen over opdrachten en 67% ervaart een tekort aan goed opdrachtgeverschap. UNIZO pleit daarom voor administratieve vereenvoudiging, betere sociale bescherming en een gedragscode die duidelijke afspraken garandeert.

Flexibele mix
Heel wat bedrijven blijven inzetten op vaste medewerkers, maar botsen op de arbeidsmarkt. Bij ICT-bedrijf Inetum is een mix van medewerkers en freelancers al jaren realiteit, zowel voor projectgebonden opdrachten als voor structurele functies.

“We schakelen freelancers in wanneer we een profiel snel nodig hebben of wanneer we iemand niet op payroll vinden”, zegt HR Director Eva Monsaert. “Voor functies zoals een business unit lead Cybersecurity nemen we freelancers aan wie we jaarcontracten aanbieden.”

De keuze voor freelancers is volgens Eva deels noodzaak. “We kijken eerst naar competenties. Als iemand perfect is voor de job, kiezen we voor die persoon, ook al is dat een freelancer. Maar als twee profielen even sterk zijn, gaan we voor payroll.”

Verbondenheid blijft een uitdaging. “Onze professionals werken vaak bij klanten, waardoor contact aandacht vraagt. We faciliteren dat, maar altijd met respect voor hun zelfstandige manier van werken.” De manier waarop freelancers samenwerken met een organisatie verschilt per persoon. “Sommigen stemmen nauwer af met het team, terwijl anderen meer afstand houden en hun autonomie centraal zetten”, zegt Eva. “Die variatie is typisch voor freelancers: iedereen organiseert zijn samenwerking anders. Voor sommigen maakt dat deel uit van hun groeimodel, omdat ze zich ontwikkelen door met verschillende klanten en contexten te werken. Daardoor vind je voor bepaalde profielen gemakkelijker freelancers dan kandidaten die een vaste rol zoeken. Dat is een marktrealiteit.”

Hybride model

Ook projectontwikkelaar ION zag zich genoodzaakt om freelancers strategisch in te zetten. COO Hanne Dekeukeleire zag de organisatie evolueren van een groeibedrijf met vooral intern talent naar een hybride model waarin vaste medewerkers en freelancers elkaar aanvullen.

Tussen 2015 en 2022 breidde ION zijn team gestaag uit met juristen, financial controllers, marketeers en technische projectmanagers. Talent aantrekken liep parallel met de groei van projecten. Dat veranderde abrupt in 2022. Geopolitieke schokken, stijgende bouwkosten, renteverhogingen en een onvoorspelbaar vergunningenlandschap maakten duidelijk dat groei niet langer vanzelfsprekend was. “We beseften dat we voortdurend voorfinancierden op inkomsten die niet zeker waren. Dat dwong ons ertoe onze kostenstructuur te herzien”, zegt Hanne.

Strategische flexibiliteit

Daarom stelde ION de teams anders samen. Bij piekperiodes schakelen ze nu gericht externe expertise in. Vooral IT en data-analyse lenen zich daartoe. “Onze IT-manager werkt zo’n 60% voor ons en combineert dat met andere opdrachten.”

Ook marketing werkt met een flexibele schil van grafische vormgevers en specialisten die het bedrijf goed kennen, maar niet fulltime nodig zijn. “Dat is de kracht”, zegt Hanne. “Wij kunnen ook eerlijk aangeven wanneer het minder druk is.”

Freelancers bieden volgens haar vooral efficiëntie. “Wij kiezen liever voor flexibiliteit en betalen iets extra wanneer het werk er is, dan mensen op de payroll te houden zonder opdrachten.” Die afweging is bewust. De mix van expertise op maat, schaalbaarheid en minder risico maakt voor ION het verschil. Ze merkt dat het aanbod groter is dan ooit. Steeds meer ervaren professionals kiezen bewust voor autonomie, balans en vrijheid. “Veel mensen komen op een punt waarop ze de balans opmaken. Voor hen voelt het freelancestatuut comfortabel.”

Die evolutie maakt hr-technisch alles complexer. “Waar we vroeger twee categorieën hadden - werknemers en zelfstandige dienstverleners – groeit dat lijstje nu met interimprofielen, freelancers en flexi-jobbers.” Tegelijk maakt die mix ION wendbaarder. “De economische realiteit is zo onvoorspelbaar dat je flexibiliteit nodig hebt. Je wilt kunnen ingrijpen en desnoods stevig op de rem gaan staan.”

Total talent management

Aquafin vult zijn vaste medewerkers aan met een mix van externe medewerkers, consultants en freelancers, telkens voor specifieke noden. “We doen vooral een beroep op extern talent wanneer we tijdelijk gespecialiseerde expertise nodig hebben of wanneer interne medewerkers op projecten meedraaien en dus tijdelijk moeten vervangen worden in hun dagelijkse rol”, zegt Isabelle Jonckheer, manager Recruitment & Development.

Bij impactvolle en langer lopende projecten die heel wat mankracht vereisen om ze in goede banen te leiden, zoals de SAP-roll-out zoekt Aquafin bewust externe profielen die intern niet beschikbaar zijn, van heel gespecialiseerde IT-profielen tot implementatieconsultants. “Freelancers worden dan weer vooral ingeschakeld voor korte, afgebakende opdrachten zoals grafische vormgeving of redactiewerk.”

Waar dit vroeger ad hoc gebeurde, denkt de organisatie nu veel gerichter na over welk talent het best aansluit bij de concrete nood. Die evolutie past binnen de visie van Aquafin op total talent management. “Voor ons betekent dat dat interne en externe talenten elkaar strategisch aanvullen”, legt Isabelle uit. “Externen brengen expertise binnen, onze interne medewerkers leren daarvan en omgekeerd.”

Die kruisbestuiving is bewust ingebed in de hr-strategie. “We willen dat beide groepen sterker worden van de samenwerking”, zegt Isabelle. “Daarnaast bieden we als opdrachtgever elke externe medewerker graag een waardevolle en positieve werkervaring tijdens zijn of haar opdracht bij ons. En omdat externen met veel bedrijven en mensen in contact komen tijdens hun opdracht, kunnen ze ook waardevolle ambassadeurs zijn voor werken bij Aquafin. Het moet altijd een win-winsituatie zijn.”

Door met externen te werken, kwamen binnen Aquafin steeds meer praktische en juridische vragen naar boven: mogen externen mee op teambuilding, welke opleidingen zijn toegankelijk, waar ligt precies de grens tussen een vaste en een externe medewerker? “We hadden nood aan een duidelijk en consistent kader”, zegt Isabelle. “Collega’s vroegen voortdurend wat wel of niet mocht.”

Daarom werkt hr samen met een multidisciplinair team een organisatiebreed kader uit dat aansluit bij de talentvisie van Aquafin. “Het schept duidelijkheid voor alle cruciale touchpoints in de loopbaan van een externe medewerker: van de opdracht publiceren op het platform, over onboarding en samenwerking tot hun laatste opdrachtdag.”

Ook kmo’s

Niet alleen grote bedrijven werken met freelancers. Bij het Gentse veganmerk Greenway omringt lead marketing Eveline Bultynck zich al jaren met een vaste kring freelancers. “Zo kan ik rekenen op expertise zonder een groot intern team.” Vooral digitale marketing vereist specialisten voor advertenties, website of contentcreatie. De freelancers met wie Greenway werkt, kiezen bewust voor die levensstijl. “Een van hen reist de wereld rond terwijl ze werkt. Een andere kiest voor autonomie en neemt alleen projecten aan die ze echt graag doet.”

Naast de gespecialiseerde knowhow ziet Eveline ook de snelheid en kostenefficiëntie als pluspunt. “Met een bureau betaal je voor een projectmanager, designer, enzovoort. Dat is duur en je verliest tijd. Met freelancers werk je sneller, directer en flexibeler. Ze hebben vaak ruimte om ad hoc bij te springen.” Het vraagt wel vertrouwen. “Mijn enige zorg is dat freelancers hun inzichten delen met onze concurrenten, maar daar maak ik mondelinge afspraken over.”

Snelheid en aanpassingsvermogen

Christina Lemahieu startte haar loopbaan in de jaren negentig, toen freelancen zelden voorkwam. “In mijn tweede job bij Randstad voorspelde een boek van een paar strategen dat mensen hun expertise zouden inzetten voor verschillende organisaties, in plaats van zich jarenlang aan één bedrijf te binden. Ik vond dat toen al een aantrekkelijke gedachte”, zegt ze.

Die liet haar niet meer los. De helft van haar loopbaan werkte ze in loondienst, maar het verlangen naar zelfstandigheid bleef groeien. “Op een bepaald moment veranderde veel tegelijk, en dat was het duwtje dat ik nodig had.” Vandaag werkt ze als freelancer in communicatie, campagnes en marketingcommunicatie en begeleidt ze mensen via paardencoaching.

Freelancen vraagt andere vaardigheden, merkt ze op. “Je moet een organisatie snel leren kennen en meteen functioneren. Als je opdracht zes maanden duurt, heb je geen drie maanden om je weg te vinden. Snelheid en aanpassingsvermogen zijn cruciaal.”

Ze ziet hoe de perceptie rond freelancen veranderde, vooral sinds corona. De instroom van jong talent groeit, maar ook de vraag van organisaties verschuift. “Vroeger zochten ze freelancers om een project te trekken dankzij hun expertise. Nu worden freelancers soms ook voor uitvoerende taken ingezet.”

Vooroordelen blijven bestaan, zoals het idee dat freelancers geen vaste job kunnen houden, al ervaart ze dat de mentaliteit verandert. Door de economische onzekerheid ziet ze ook een tegenbeweging waarbij freelancers terugkeren naar een vast contract. “Het hangt vaak samen met levensfase en stabiliteit.” Christina zelf twijfelt niet. “Ik ben een overtuigde freelancer. In een vaste functie zou ik één richting moeten kiezen, terwijl ik nu verschillende activiteiten combineer. Die vrijheid wil ik behouden.”

Tot anderhalf jaar geleden hoefde ze nauwelijks te prospecteren. “Als een opdracht afliep, kwam er automatisch iets nieuws op me af. Dat is nu anders. Ik hoor hetzelfde van andere freelancers: wie een plek heeft, houdt die beter vast.”

Leeftijd speelt subtieler mee. “Jonge freelancers kosten minder en schuiven sneller in. Ik hoor regelmatig dat ik ‘overgekwalificeerd’ ben. Maar ik ben er nog lang niet klaar mee”, glimlacht ze. “Mijn goesting is nog altijd even groot.”

Nieuwe generatie freelancers

Angelo Vandamme, drie jaar actief als freelancer en door Unizo uitgeroepen tot ‘Freelancer van het jaar’, organiseerde tijdens zijn studententijd events en rolde zo in het ondernemerschap. Toch begon hij na zijn studies met een deeltijdse job in loondienst, een logische stap vond hij. Zijn werkgever gaf hem veel vrijheid zoals thuiswerk, flexibele uren, evaluatie op basis van resultaten in plaats van gepresteerde tijd. “Maar het idee dat ergens op papier stond dat ik van dinsdag tot donderdag van negen tot vijf beschikbaar moest zijn en daar aan vastzat … dat wrong. Ik verloor mijn motivatie, terwijl de job inhoudelijk wel uitdagend en boeiend was.”

In 2022 hakte hij de knoop door. “Ik wilde volledige flexibiliteit en vooral zelf bepalen wat ik doe en waarom.” Angelo werkt als marketingstrateeg en ondersteunt bedrijven die willen groeien, maar hun marketing nog niet gestructureerd hebben. Hij omschrijft zijn rol als co-ondernemer. “Ik denk mee met de zaakvoerder: wat zijn de doelstellingen dit jaar? Hoe zetten we marketing daarvoor in? In overleg bepalen we de strategie, bouw ik de juiste structuur en zet de nodige processen in gang, om daarna plaats te maken voor een team dat het overneemt. Het is mijn job om mezelf uiteindelijk overbodig te maken.”

Geen tussenstap

Dat freelancen een tijdelijke fase zou zijn, wijst hij resoluut af. “Steeds meer mensen zijn zich bewust van hun talent en expertise. Ze beseffen dat ze hun traject zelf kunnen bepalen.” Toch blijven misverstanden bestaan, vooral bij organisaties die freelancers als medewerkers behandelen. “Teambuildings om de mensen waarmee ik werk beter te leren kennen? Prima. Maar maandelijkse assessments? Liever niet, we hebben een klant-leverancierrelatie.”

Volgens Angelo is freelancen niet minder zeker dan loondienst. “Ik hoor vaak dat loondienst zekerheid biedt, maar je kunt ook ontslagen worden en dan sta je opnieuw op nul. Als freelancer heb je de touwtjes zelf in handen: je kunt meerdere klanten bedienen en evengoed een bepaalde opzegperiode onderhandelen. Je creëert je eigen zekerheid, in plaats van afhankelijk te zijn van de keuzes van één werkgever.”

Voor Angelo is freelancen volwaardig ondernemerschap. “Het is geen shortcut of een risicoloze tussenfase. Je voert je boekhouding, doet administratie, marketing, sales, … Freelancers zijn onemanshows die een bedrijf runnen van begin tot einde.”

De jury van UNIZO ziet in Angelo het gezicht van een generatie zelfstandigen die meedenkt, meebouwt, verantwoordelijkheid draagt en bewust kiest voor freelance als volwaardige ondernemingsvorm. Angelo blijft er nuchter bij. “Digitaal werken is al lang geen troef meer. Het is de minimale verwachting. Het echte verschil maak je volgens mij door ondernemerschap en strategisch meedenken.”