Gendergelijkheid deel 2: Hoe bepaalt kinderen krijgen onze carrière?

Internationale Vrouwendag zet gendergelijkheid in de schijnwerpers. Daarom duiken we dieper in dit onderwerp en publiceren we een reeks van drie artikels waarin we inzoomen op de realiteit van vandaag. In het eerste artikel verzamelden we de cijfers van Europa en België. Daaruit blijkt dat we op goede weg zijn, maar er nog steeds aanzienlijke verschillen tussen mannen en vrouwen zijn. Vooral op de arbeidsmarkt zijn de verschillen groot en volgens Claudia Golding, die in 2023 de Nobelprijs Economie kreeg, is kinderen krijgen een cruciale factor.

Moederschapsstraf

UGent @ Work voerde in samenwerking met onderzoeksbureau Bilendi een onderzoek uit bij 1.060 Vlaamse werknemers in de private en publieke sector tussen 18 en 64 jaar. Daaruit blijkt dat 35% tot 37% van de ondervraagden de indruk heeft dat moeders minder kans maken op aanwerving en promotie. Opvallend is wel dat slechts 10%-14% van de moeders dat voor zichzelf zo ervaart.

Axana Dalle, doctoraal onderzoeker arbeidseconomie: “Eerder internationaal onderzoek toont aan dat werkgevers vrouwen wel degelijk minder kansen geven van zodra zij kinderen hebben of een vruchtbare leeftijd bereiken. In de literatuur spreken we dan ook van een ‘moederschapsstraf’. Het is opvallend dat moeders deze straf zelf niet of minder lijken te ervaren.”

Tegelijkertijd krijgen mannen vaak te maken met het tegenovergestelde effect: de ‘vaderbonus’. Werkgevers beschouwen vaders als stabieler en betrouwbaarder, waardoor ze soms juist sneller promotie krijgen. Dat blijkt ook uit de cijfers van het onderzoek van UGent @ Work: vaders rapporteren globaal duidelijk minder vaak een negatieve impact van hun ouderschap op hun carrière. Slechts 3% van de werkende vaders geeft aan de indruk te hebben dat ze minder promotiekansen krijgen sinds ze kinderen hebben.

Perceptie en realiteit

Laten we even dieper ingaan op het resultaat uit het onderzoek waarin aangegeven wordt dat moeders vaak niet het gevoel hebben dat ze daadwerkelijk gediscrimineerd worden op de werkvloer, zelfs als ze te maken hebben met de moederschapsstraf. Moeders ervaren vaak minder kansen op carrièreontwikkeling, maar ze nemen deze beperkingen ook deels voor lief, uit angst dat de werkdruk niet te combineren is met het ouderschap of omdat prioriteiten veranderen. 29% van de moeders geeft aan zelf minder promotiekansen na te streven na het ouderschap, 29% zoekt ook minder actief naar een nieuwe job. “Het was niet mijn omgeving die mij als minder ambitieus zag sinds ik moeder werd, maar ikzelf. Mijn prioriteiten veranderden van lange dagen maken voor een mooie titel en wagen naar flexibel werken en minder kopzorgen om er meer te zijn thuis. Belangrijk daarbij is dat moederschap en ambitie perfect hand in hand kunnen gaan, het is een kwestie van de puzzel juist te leggen”, getuigt Marieke Van Hoof, Business Improvement Manager Digital bij Q8 Oils.

Bovendien maakt Stijn Baert, professor arbeidseconomie, in het onderzoek nog een belangrijke kanttekening: “Wanneer moeders minder vaak promoties nastreven, kan dat deels komen omdat ze vrezen deze toch niet te krijgen.” Hiermee doelt hij op de (on)bewuste vooroordelen waarmee vrouwen vaak te maken krijgen. Saartje Boutsen, Co-Founder Studio D vertelt over haar ervaring met deze vooroordelen “In mijn eerste job bij een internationale organisatie kreeg ik in Senegal, in tegenstelling tot mijn mannelijke collega's, geen handdruk van een lokale burgemeester. Hij had er geen moeite mee toe te geven dat dit was omdat ik een vrouw was. Er is wereldwijd nog veel werk aan de winkel voor vrouwenemancipatie, dacht ik toen. In mijn tweede job had ik net mijn ontslag aangekondigd, een van de redenen was dat ik terug dichter bij huis wilde werken. De mannelijke CFO merkte op "dat hij dat wel begreep omdat ik een vrouw was". Is het voor mannen dan geen even groot voordeel om dicht bij huis te werken? Het impliceerde toch weer indirect het statement dat vrouwen er meer moeten zijn voor kinderen en het huishouden.”

Er leeft nog steeds het stereotype beeld dat moeders minder toegewijd zouden zijn aan hun werk en dat ze minder ambitieus zijn. Dit terwijl onderzoek aantoont dat moeders vaak net efficiënter en beter in multitasking worden. “Sinds ik mama ben geworden zijn mijn prioriteiten enorm verschoven. Ik neem daardoor veel sneller beslissingen en werk een pak efficiënter. Het voordeel van een ‘mombrain’ – het is een ding – blijkt voor mij dus toch ook multitasken te zijn en dat komt heel handig van pas in een job waar je snel moet kunnen schakelen”, aldus Marjolein Huygels, Founder & Community Builder bij Collectief. Onderneemster Chloé Van Elsen: “Als ondernemer ben je volgens mij gewend aan orde scheppen in chaos. Dat helpt in het prille ouderschap. Het is als leren surfen: soms pak je de golf en voelt het heerlijk. Soms word je kopje onder geduwd en lig je nadien, half verzopen en geradbraakt, proestend op het strand. Ik heb gelukkig een ‘village’ die me dan spontaan een cocktail met een parasolletje komt aanbieden. En dat is goud waard! Mensen rondom je die zien wanneer je een duwtje nodig hebt. Het kan zo stom zijn als een rondslingerende koffietas in de vaatwasser zetten of een snel berichtje in de ochtend. Soms kunnen ogenschijnlijk kleine dingen een gigantische mentale ruimte creëren, waardoor je weer energie hebt om die ene meeting of telefoon aan te kunnen. Ik denk dat dat is wat elke ouder of mens wil: gewoon, gezien worden.”

Daarnaast speelt de manier waarop we werk en ouderschap inrichten een grote rol. In veel sectoren wordt nog steeds verwacht dat werknemers lange uren maken en altijd beschikbaar zijn. Debby Trossaert, HR Consultant bij Accent Jobs vertelt dat hier bij Accent wel al aandacht voor is: “Bij ons op het werk heeft iedereen de mogelijkheid om te kiezen voor flexibele uren. Zowel vrouwen als mannen hebben daar evenveel recht op. Dat geeft mij als mama de mogelijkheid om mijn dochter af te halen op school of andere privézaken te kunnen regelen. Uiteraard is dit steeds in samenspraak met de collega’s zodat er altijd permanentie is en we bereikbaar blijven voor klanten en uitzendkrachten.” Toch is het nog niet overal mogelijk en dat botst met de realiteit van ouderschap, en vooral moeders ondervinden hiervan de gevolgen. Dat brengt ons naadloos tot een volgende belangrijke factor: de zorgtaken binnen een gezin liggen, ondanks een grotere maatschappelijke focus op gelijke verdeling, vaak nog steeds voornamelijk bij de vrouw. Deze sociale verwachtingen hebben een immense invloed op carrièrekansen.

Lees hier deel 3 van onze reeks over gendergelijkheid.