Een eendagsafwezigheid is nog geen baaldag

Meer eendaagse ziekmeldingen vragen om opvolging, maar bewijzen nog geen misbruik.

Duurzaam positieve bedrijfsresultaten vragen om een blik die verder reikt dan vandaag of het volgende kwartaal. Vanuit mijn ambitie om Belgische werkgevers daarbij te ondersteunen, hecht ik veel belang aan wetenschappelijk onderbouwde HR-beslissingen, met aandacht voor wat één cijfer ons wel én niet vertelt.

Het recente voorstel om werkgevers opnieuw de mogelijkheid te geven vanaf de eerste ziektedag een attest te vragen, vertrekt vanuit een begrijpelijke bezorgdheid. Korte, onverwachte afwezigheden verstoren de planning, verhogen de druk op collega’s en brengen reële kosten mee. Securex publiceerde recent een onderzoek in samenwerking met HIVA-KU Leuven waaruit blijkt dat de gedeeltelijke afschaffing van het verplichte ziektebriefje in de betrokken bedrijven tot 54 procent meer eendaagse ziektemeldingen leidde. Tegelijk daalden afwezigheden van twee tot vijf dagen niet.

Die vaststelling verdient een ernstig debat. Maar volstaat ze om te besluiten dat werknemers de regeling als “baaldag” gebruiken? Daarover laat het onderzoek geen uitspraak toe. Het onderzoek registreert ziekmeldingen op bedrijfsniveau, niet de motieven van individuele werknemers. We stellen dus een verandering in gedrag vast, maar weten niet of daar misbruik, noodzakelijke recuperatie, fysieke of mentale klachten, of minder vaak ziek doorwerken achter zit.

Die nuance is relevant voor werkgevers die hun resultaten ook op langere termijn willen versterken. Ook presenteïsme - blijven werken wanneer men ziek is - heeft een prijs. Dat is geen marginaal fenomeen: uit Securex-onderzoek blijkt dat Belgische werknemers in 2021 tijdens 37,8 procent van hun ziektedagen aan het werk bleven. Medewerkers zijn dan minder productief. Bovendien lopen ze, naarmate ze vaker ziek doorwerken, volgens wetenschappelijk onderzoek meer risico op latere gezondheidsproblemen en langdurige uitval.

Daarom dreigt een debat dat uitsluitend draait om het ziektebriefje de belangrijkste vraag te missen: in welke werkomgeving komen frequente korte afwezigheden vaker voor, zeker wanneer de drempels daarvoor wegvallen? En hoe voorkomen we dat ziek doorwerken evolueert naar langdurige uitval? Internationale studies tonen dat een versoepeling van medische attesten niet overal hetzelfde effect heeft. De uitkomst hangt vermoedelijk mede af van de context: vertrouwen, autonomie in het werk, flexibiliteit in werktijden en verlofplanning, heldere afspraken, systematische opvolging en een constructieve dialoog met de leidinggevende.

Frequente korte afwezigheden verdienen dus een consequente opvolging, zowel individueel als collectief. Maar controle alleen is geen duurzaam absenteïsmebeleid. Wie bedrijfsresultaten op korte én lange termijn wil bevorderen, onderzoekt ook de oorzaken van frequente ziekmeldingen. Zeker wanneer die vaker voorkomen dan in andere, vergelijkbare bedrijven.

De keuze is niet tussen blind vertrouwen en harde controle. Wetenschappelijk onderbouwde HR combineert vertrouwen met opvolging. Zo kunnen werkgevers vermijdbare uitval en de menselijke, organisatorische en economische kosten ervan zoveel mogelijk voorkomen.

Gastauteur: Heidi Verlinden is Research Project Manager bij Securex en docent arbeidspsychologie aan de KU Leuven, waar ze meewerkt aan de opleiding van toekomstige arbeidsartsen.