Werknemers voelen zich verplicht om bereikbaar te zijn buiten de werkuren

​Drie jaar na de invoering van het recht op deconnectie blijkt dat regelgeving alleen niet volstaat. Vlaamse bedrijven experimenteren volop met flexibel werken, maar dat brengt ook een probleem met zich mee. Uit een recente bevraging van Protime bij 1.000 Vlaamse bedienden blijkt dat 6 op de 10 medewerkers nog buiten de werkuren gecontacteerd wordt door hun leidinggevende. De grens tussen werk en privé wordt dus vaak niet genoeg gerespecteerd.

Flexibiliteit zonder spelregels

De opmars van flexibele werkmodellen speelt daarin een sleutelrol. Steeds meer werknemers bepalen hun eigen werkritme. Daardoor loopt onze werk-en privétijd vaak door elkaar. Een derde van de bedienden heeft vandaag geen vast uurrooster meer. Dat biedt vrijheid, maar creëert tegelijk onduidelijkheid.

Volgens Jan Van Autreve, CEO van Protime, wringt net daar het schoentje: “Met werkschema’s die minder overlappen, wordt het voor leidinggevenden moeilijker om te weten wanneer werknemers aan het werk zijn en wanneer niet.” Die onzekerheid vertaalt zich rechtstreeks in het feit dat werkgevers medewerkers buiten de werkuren contacteren.

De mentale impact van bereikbaarheid

Maar dat zorgt ook voor druk op medewerkers. Maar liefst zes op de tien werknemers voelt zich verplicht om zo snel mogelijk te antwoorden op berichten buiten de werkuren. Ze worden vaak nog gecontacteerd via berichtjes (62,7%), telefoontjes (50%) en e-mails (44,7%). Nochtans gaat het in vier op de tien gevallen om zaken die volgens werknemers echt wel kunnen wachten. Daarnaast is het opvallend dat vrouwen die druk om zo snel mogelijk te antwoorden nog sterker ervaren (65,1%) dan mannen (59,3%).

Volgens professor arbeidsgeneeskunde Lode Godderis schuilt er een belangrijk spanningsveld: “Het deconnectierecht betekent niet dat werknemers geen berichten of mails meer mogen ontvangen buiten de werkuren, maar wel dat ze geen nadelige gevolgen mogen ondervinden als ze niet reageren. Toch voelen de meeste werknemers zich wel verplicht om meteen te reageren.

Gebrek aan duidelijke kaders

Dat probleem wordt versterkt door een gebrek aan duidelijke afspraken. 42,2% van de werknemers zegt dat er binnen hun organisatie geen duidelijke richtlijnen bestaan over bereikbaarheid buiten de werkuren. Daardoor ontstaat er een grijze zone waarin verwachtingen onduidelijk zijn en dat zorgt ervoor dat werknemers het gevoel hebben dat ze constant bereikbaar moeten zijn.

“Wanneer de werktijden en planning transparant zijn, kunnen werknemers zich tijdens de werkuren focussen op hun taken en zijn ze productiever, om daarna ook écht los te koppelen”, vertelt Jan Autreve. Tijdsregistratie en duidelijke planningen helpen organisaties om verwachtingen scherp te stellen. Maar het vraagt ook een cultuur waarin leidinggevenden het goede voorbeeld geven en grenzen respecteren.

Positieve evolutie

Toch heeft de invoer van het recht op deconnectie wel degelijk een impact. Zo vindt 85% van de werknemers het een waardevol initiatief en voor ruim één op de drie werknemers heeft het deconnectierecht hun werkstress verlaagd. 41,4% geeft aan vaker grenzen te stellen. Ongeveer een kwart van de werknemers geeft ook aan dat ze minder gebeld worden en ontvangt minder e-mails en berichten buiten de werkuren.

Gedeelde verantwoordelijkheid

Flexibiliteit blijft een belangrijke troef op de arbeidsmarkt, maar vraagt wederkerigheid. “Je kan niet verwachten dat werkgevers soepel omgaan met telewerk en privéafspraken, terwijl werknemers zich strikt vasthouden aan vaste werkuren als er flexibiliteit van hen gevraagd wordt. Flexibiliteit werkt alleen als ze aan beide kanten geldt. Bedrijven die dat evenwicht vinden, creëren niet alleen meer rust, maar ook meer productiviteit en betrokkenheid”, vertelt professor Lode Godderis. Duidelijke, expliciete afspraken van beide kanten zijn essentieel.