De zomer waarin ik eindelijk weer dacht

In haar column, schrijft Shana Mertens over de kracht van stilte: hoe een zomer zonder afleidingen haar focus en creativiteit een boost gaf. Van projectdiepgang tot rustgevende breinpauzes—de effecten zijn aanzienlijk. Waarom lijkt focustijd de uitzondering?

​Deze zomer overkwam het me eindelijk weer. Je gelooft het nooit: ik was productief. Niet gewoon productief zoals in “ik werkte mijn to-dolijst af”, maar écht productief. Ik dacht diep na. Ik schreef helder. Ik las onderzoeksartikels en begreep ze meteen. Voor het eerst in maanden voelde mijn hoofd als een plek waar ideeën mochten rijpen in plaats van afgeleid rond te tollen. Ik veronderstel dat je nu wel érg benieuwd bent naar mijn geheim? Simpel: de stilte van de zomer. Geen overvolle agenda’s, nauwelijks meetings, en veel minder berichten en mails. Ineens was er ruimte, en dat heeft mijn werk zichtbaar goed gedaan.

Ik focuste me deze zomer volledig op een paar onderzoeksprojecten. En voor het eerst in een lange tijd voelde het weer aan alsof ik écht veel werk gedaan kreeg. Ik sprong niet van taak naar taak met dat constante gevoel te moeten bijbenen of achter de feiten aan te lopen. Er was tijd om te verdiepen en intensief te schrijven, en ik had het gevoel echt vooruit te gaan. Ik ben blijkbaar niet alleen. Onderzoek toont keer op keer dat focus schaars is, en dat onderbrekingen een sluipmoordenaar zijn voor creatief denkwerk. Sommige studies kijken naar verschillende soorten onderbrekingen, en de impact van die onderbrekingen op korte en lange termijn. Afleidingen zoals een inkomend mailtje zijn destructief voor concentratie en output. Ingeplande pauzes zijn – verrassend genoeg – niet zo positief op korte termijn, maar duidelijk wel op lange termijn.

En het gaat niet alleen over productiviteit. Uit ander onderzoek blijkt dat juist in periodes van onverwachte rust (denk aan een software update of een geannuleerde meeting) creativiteit een boost krijgt. Medewerkers in zo’n situatie presteerden nadien beter én genereerden betere ideeën dan collega’s die gewoon doorwerkten. Rust, stilte en afwezigheid van urgente taken laten net ruimte om complexe ideeën te laten sudderen. Ik denk dat dat me deze zomer is overkomen. Al geloof ik dat het ook grotendeels te maken had met een gevoel van ownership. Doordat ik deze zomer mijn dagen zelf kon plannen, zonder constante context-switches of reactieve taken, werkte ik automatisch dieper.

Het contrast met september is best confronterend, als ik mijn agenda mag geloven. Waarom lukt het mij wel om mijn tijd te bewaken in juli en augustus, en niet in de andere maanden van het jaar? Het lijkt wel alsof focustijd eerder de uitzondering dan de regel is. Daar stel ik mij vragen bij. Ik schrijf alvast een out-of-office die ik binnenkort kan gebruiken om wat meer focustijd in te lassen.

Column van Shana Mertens, Assistant Professor in de organisatiepsychologie aan de Open Universiteit. Ze is auteur van de boeken ‘Beste medewerker, hoe gaat het?’, ‘HRM Theory meets Reality’ en ‘Carrière hacks’.

Bronnen:
Pendem, P. K., Green Jr, P. I., & Staats, B. R. (2022). The microstructure of work: Understanding productivity benefits and costs of interruptions. Manufacturing & Service Operations Management, 24(4), 2202-2220.
Schweisfurth, T. G., & Greul, A. (2024). Unexpected interruptions, idle time, and creativity: Evidence from a natural experiment. Organization science, 35(1), 116-137.