Aanpak van absenteïsme: wat als we wisten wat écht werkt?

​Een warme oproep voor meer interventiestudies en beleidsevaluatie

Sinds november 2022 mogen werknemers in België drie keer per jaar afwezig zijn zonder ziektebriefje voor de eerste dag. Maar vanaf januari beperkt een nieuwe wet dit opnieuw tot twee keer. Waarom precies? Werkgevers klagen over meer ziektemeldingen – iets wat door Securex-gegevens werd bevestigd, maar voorlopig enkel voor eendagsafwezigen. Huisartsen daarentegen vroegen om de regeling te behouden, of zelfs uit te breiden: zij wijzen op de maatschappelijke kost van doktersbezoeken louter voor een attest. En toch zal deze aanpassing nu doorgevoerd te worden… zonder grondige evaluatie. Zonder echt te weten wat het effect is op langere afwezigheden, of op de werkelijke kost van absenteïsme.

En dat is helaas geen uitzondering. Zowel op beleidsniveau als binnen organisaties nemen we vaak maatregelen die goed klinken – maar waarvan we niet zeker weten of ze het gewenste effect hebben.

Beleid: goede intenties, weinig bewijs

Neem het voorstel voor een arbeidsparticipatietoeslag, bedoeld om mensen na ziekte financieel te motiveren om deeltijds terug te keren naar werk. Veelbelovend op papier, maar zonder dat een voorafgaande interventiestudie werd gevraagd of voorzien. Zal deze maatregel leiden tot duurzame werkhervatting? Of eerder tot kortstondige terugkeer met herval? We weten het niet.

Of denk aan snellere, proactieve begeleiding van langdurig zieken. Ook daar lijkt de logica duidelijk en bevestigen ook buitenlandse studies: sneller contact, snellere terugkeer. Maar zolang het effect niet in een Belgische context is onderzocht – met controlegroep, nulmeting en opvolging – blijft het bij vermoedens over onze concrete aanpak.

Werkgevers: veel potentieel, weinig schaal

Buitenlandse studies bevestigen dat organisatiegerichte interventies meer impact hebben op welzijn en productiviteit dan individugerichte maatregelen. Toch zien we in Belgische bedrijven vooral interventies op individueel niveau, zoals leefstijladvies en opleidingen rond stress. Slechts een minderheid denkt aan leiderschapstraining, taakaanpassingen of werkorganisatie als hefboom tegen burn-out of absenteïsme.

Net daar willen we als externe dienst tonen wat werkt. Maar om echt te leren wat structureel loont, zouden we zulke interventies breder, consistenter en gecoördineerd moeten opzetten, mét ondersteuning van beleid en wetenschap.

Gemiste kans voor evidence-based beleid

Zonder beleidsevaluatie of interventiestudies tasten we in het duister. We investeren middelen, tijd en verwachtingen in maatregelen waarvan we hopen dat ze werken. Maar als we niet meten wat het effect is, kunnen we niet bijsturen.

Daarom doen wij een warme oproep: laat ons samenwerken aan een degelijk onderbouwd, datagedreven gezondheidsbeleid. Wat als we niet langer moesten hopen dat een maatregel effect heeft – maar het ook echt zouden aantonen?

Wat als we het wisten?

Gastauteur Heidi Verlinden, Research Project Manager bij Securex & Docent Arbeidspsychologie KU Leuven