De vraag is niet wanneer iemand terugkeert naar het werk

Nieuwe fiches medische aandoeningen: een gedeelde taal voor werk en gezondheid?

"Nekpijn? Werkonderbreking niet nodig", kopte Het Nieuwsblad onlangs. Aanleiding waren de nieuwe fiches over medische aandoeningen die het Nationaal College voor Socialeverzekeringsgeneeskunde ontwikkelde in samenwerking met onder meer Domus Medica. Die fiches geven huisartsen wetenschappelijk onderbouwde informatie over aandoeningen, hersteltrajecten, werkhervatting en referentieduren voor arbeidsongeschiktheid.

Sommigen vrezen dat dergelijke fiches artsen onder druk zetten om minder ziekteverlof voor te schrijven. Die bezorgdheid verdient aandacht. Tegelijk is het belangrijk om te benadrukken dat de fiches expliciet bedoeld zijn als leidraad en niet als norm of controlemiddel. De ontwikkelaars stellen duidelijk dat elke situatie individueel beoordeeld moet worden.

Persoonlijk beschouw ik deze fiches als een positief initiatief. Niet omdat ze artsen zouden vertellen hoeveel dagen iemand thuis mag blijven, maar omdat ze een gesprek ondersteunen dat vandaag vaak moeilijk gevoerd wordt: het gesprek over herstel, functioneren en mogelijkheden.

Wie arbeidsongeschiktheid van dichtbij opvolgt, ziet hoe complex die realiteit is. Twee werknemers met dezelfde diagnose kunnen een totaal verschillend hersteltraject hebben. Gezondheid speelt uiteraard een rol, maar ook de aard van het werk, de mogelijkheden voor aangepast werk, de werkomgeving, de leidinggevende en de privésituatie.

Net daarom zit de grootste meerwaarde van deze fiches voor mij niet in de referentieduur van een afwezigheid. Die ligt eerder in de vraag waarom iemand van die referentieduur afwijkt. Welke factoren vertragen het herstel? Welke ondersteuning ontbreekt? Welke aanpassingen kunnen een duurzame terugkeer mogelijk maken?

Tegelijk roept dit initiatief een interessante vraag op. De fiches werden ontwikkeld voor huisartsen, maar arbeidsongeschiktheid wordt zelden door één arts alleen begeleid. Ook arbeidsartsen, adviserend artsen, specialisten, werkgevers en andere betrokkenen spelen een rol. Wat gebeurt er wanneer een huisarts dankzij zo'n fiche geïnspireerd wordt om aangepast werk bespreekbaar te maken, maar andere actoren niet vanuit hetzelfde referentiekader vertrekken?

Misschien ligt ook daar een grote opportuniteit van dit project. Opnieuw niet in de referentieduren zelf, maar in het ontstaan van een gedeelde taal rond werk, gezondheid en herstel.

Gezondheid en werk zijn immers geen tegenpolen. Voor veel mensen vormt kwaliteitsvol werk net een bron van sociale contacten, zingeving, welzijn en nog veel meer. Tegelijk mag werkhervatting nooit een doel op zich worden. De uitdaging is breder: werknemers gezond houden tijdens hun loopbaan én ervoor zorgen dat zij ook na hun pensioen zo gezond mogelijk blijven, terwijl organisaties voldoende menselijk kapitaal behouden om duurzaam performant te blijven.

De nieuwe fiches medische aandoeningen zijn daarom geen eindpunt, maar een beginpunt. Ze kunnen helpen om het gesprek over arbeidsongeschiktheid minder ideologisch en meer evidence-based te voeren. Hun uiteindelijke succes zal echter niet afhangen van de kwaliteit van de fiches alleen, maar van de mate waarin ze samenwerking stimuleren tussen werknemers, artsen, werkgevers en alle andere betrokkenen bij herstel en werkhervatting.

Gastauteur: Heidi Verlinden is Research Project Manager bij Securex en docent arbeidspsychologie aan KU Leuven, waar ze meewerkt aan de opleiding van toekomstige arbeidsartsen.