Doen alsof. En toch raken.

​Soms vraag ik me af of enthousiasme een spier is die je kunt trainen. Ik ken weinig professionele sporters, maar ik praat vaak met muzikanten die van hun passie hun beroep maakten. En hard oefenen. Destijds twijfelde ik erover om ook hun pad op te gaan. Ik deed het niet. Maar bij elke gelegenheid vraag ik hen of hun enthousiasme jaren later nog oprecht is. Hun vak draait rond het overbrengen van emoties, maar ik wil weten wanneer de sleur binnensloop.

Want na een operavoorstelling zag ik vaak een half lege orkestbak tegen de tijd dat de dirigent op het podium werd geroepen. Veel orkestleden waren al verdwenen, terwijl het publiek nog applaudisseerde. Weinig romantiek. Eerder: optreden nummer 4.327, dezelfde werken, dezelfde inzetten, dezelfde crescendo’s en ritenuto’s. En toch na elke voorstelling: bewondering, ontroering en magie in de zaal. Maar wat als dit voor de uitvoerders routine wordt? “De eerste jaren voelde ik alles”, vertrouwde een violiste me toe. “Nu voel ik vooral de geknelde zenuw in mijn pols.” Toch geeft ze elke avond het beste van zichzelf. Het roept een ongemakkelijke vraag op: kun je emoties creëren bij anderen zonder ze zelf echt te voelen? Tot op zekere hoogte wel.

Een hoornist met jaren ervaring verwoordde het zo: “Mijn hart klopt niet langer sneller bij Mahler. Maar ik weet exact waar het bij het publiek wél een tel moet overslaan.” Zijn spelen is niet langer gedreven door alleen maar emotie. Hij steunt nu vooral op verankerde vingerzettingen. Op muziekgeheugen. Op beheersing. Op vakmanschap.

Kunnen

Zoals een leidinggevende die een verandertraject bewust boeiend verwoordt, niet uit totale overtuiging, maar omdat goed gekozen zinnen houvast bieden wanneer de energie fluctueert. Zoals de hr-professional die het team blijft stimuleren, terwijl die weet dat er straks moeilijke beslissingen zullen worden aangekondigd. Zoals de trainer die spontaan klinkt en ondertussen alle slides uit het hoofd kent.

Oprecht belangstelling tonen, kun je oefenen. Dat is geen bedrog. Je kent zelf ook situaties waarin je formeel aanwezig was en geloofwaardigheid uitstraalde, terwijl je mentaal al een paar stappen verder stond. Een andere muzikant bekeek het zo: “wellicht overdrijven we de bevlogenheid in ons vak. En onderschatten we het belang van kunnen. Kunnen verbinden, kunnen enthousiasmeren. Kunnen raken, zelfs op dagen dat je zelf niet geraakt wordt. We noemen dat professionaliteit.”

Creëren

Binnen hr kennen we dat ook. We creëren context. Inhoud. Momentum. Soms geïmproviseerd, niet altijd op ons scherpst, maar ook dan kan een medewerker zeggen: “Dank je, dit maakte verschil.” Of een team wordt even stil. Een gesprek raakt dieper dan gepland. “Dan herinner ik me waarom ik dit werk doe”, zei de violiste. “Niet voor elke noot. Maar voor die paar die ertoe doen”.

Betrokkenheid is geen vaste grootheid, maar een vonk. En misschien hoeft de vlam niet altijd even fel te branden in onszelf om bij anderen iets in beweging te zetten. De kunst is niet om altijd bevlogen te zijn. De kunst is om nieuwe invalshoeken te vinden en betekenis te blijven creëren. Zelfs wanneer het werk soms gewoon…werk is.