Slapende aapjes wakker maken?

Loontransparantie komt eraan, maar zijn we er ook klaar voor?

Hoewel het nieuwe Europese kader rond loontransparantie een stap richting rechtvaardigheid is, toont onderzoek van Securex dat openheid over lonen ook spanningen kan veroorzaken. Vergelijkingen leiden vaak tot frustratie, zelfs in een land met een minimale loonkloof. Transparantie vraagt dus meer dan cijfers: het vraagt communicatie, context en maturiteit binnen organisaties.

De titel van deze column verwijst speels naar de iconische filmpjes van wijlen Frans De Waal, waarin rhesusaapjes op treffende wijze illustreren wat we verstaan onder distributieve en procedurele rechtvaardigheid. Een knipoog, maar wel één met een ernstige ondertoon.

In 2026 treedt het nieuwe Europese wetgevend kader rond loontransparantie in werking. Het doel? De loonkloof tussen mannen en vrouwen verkleinen. Een nobel en rechtvaardig streven. Maar hoe zullen wij, als “naakte aapjes” (dixit Desmond Morris), hierop reageren binnen onze organisaties? Een voorzet.

Uit recent onderzoek van Securex blijkt dat 1 op de 4 Belgische werknemers (25,7%) zijn of haar loon al heeft vergeleken met dat van een collega. Daarbij gaat het niet alleen om bruto- of nettoloon, maar ook om het totale loonpakket, inclusief extralegale voordelen zoals bedrijfswagens, maaltijdcheques, bonussen en verlofdagen.

Opvallend: 20,3% van de werknemers die ontdekten dat een nieuw aangeworven collega in een vergelijkbare functie meer verdient, overweegt op korte termijn van werkgever te veranderen. Ter vergelijking: bij werknemers die dit niet ervaarden, ligt dat cijfer op 10,8%.

Maar transparantie gaat verder dan cijfers. Het draait om verwachtingen, perceptie en – laten we eerlijk zijn – menselijke irrationaliteit. Zoals Frederik Anseel het recent verwoordde in De Tijd: “Mensen overschatten hun eigen prestaties en onderschatten die van anderen. We denken vaak dat collega’s met dezelfde job net iets meer verdienen. Dat maakt ons structureel ongelukkig over ons eigen loon.”

En dat terwijl de loonkloof in België relatief klein is: slechts 0,7%, vergeleken met buurlanden als Duitsland (17%), Frankrijk (12%) en Nederland (12%).

Toch geeft bijna de helft van de Belgische werknemers (45,1%) aan géén behoefte te hebben aan loonvergelijking. Ze zijn tevreden, vinden het niet relevant of beschouwen het als privé. Vergelijken wordt vaak als nutteloos of zelfs schadelijk ervaren: het kan leiden tot jaloezie, frustratie of demotivatie, zonder dat er iets verandert.

Wat kunnen we dan wél doen? Beginnen met open communicatie over hoe lonen tot stand komen. Transparantie over de objectieve criteria die een loon bepalen is cruciaal. Zeker als je weet dat 6 op de 10 werknemers (62,4%) aangeeft geen of onduidelijke informatie te krijgen over de loon- en loonsverhogingscriteria binnen hun organisatie.

Is dat al niet een vorm van transparantie die het verschil kan maken?

Of houden we het toch liever bij slapende honden… Want die bijten niet. Of toch minder.

Bronnen:
https://press.securex.be/loontransparantie-cruciaal-nieuwe-collega-verdient-meer-kans-op-jobhopping-verdubbelt
https://www.securex.be/nl/lex4you/werkgever/nieuws/eu-richtlijn-voor-loontransparantie-dit-zijn-de-5-vereisten
https://www.tijd.be/opinie/column/frederik-anseel-transparante-lonen-zijn-lagere-lonen/10547579.html
https://psycnet.apa.org/record/2008-05281-013
https://statbel.fgov.be/nl/themas/werk-opleiding/lonen-en-arbeidskosten/loonkloof