​Alle neuzen in dezelfde richting?

De quote haalde de krant niet, maar in een recent interview liet ik vallen dat mijn geboortestad aan de Belgische kust niet snel opnieuw mijn vaste verblijfplaats zal worden. Omdat het lijkt alsof ik er gefocust ben op de oude, grijze mensen die wat chagrijnig over de dijk schuifelen.

Anders dan in mijn Brusselse thuis, pal tussen de VUB en de ULB. Waar ik op straat moeiteloos zes talen hoor en de conversaties ongefilterd en met een vleug absurditeit voorbij waaien. Waar elke start nog fris naïef is en de energie die van die jongeren uitgaat ook mij enthousiasmeert. Ik romantiseer de gesprekken niet.

Sommige baden in een wietgeur, ze zijn niet alle even verheven en gaan alle kanten uit. Over kotbazen die je in de winter niet op straat mogen zetten wanneer je de huur niet betaalt. Over embryonale, maar briljant vertelde, plannen voor apps die de wereld zullen redden. Daar, tussen Etterbeek en Elsene, bruisen alle ideeën tegelijk. Niemand probeert de boel strak te trekken of te zeggen: “Nu even allemaal dezelfde kant op kijken, alsjeblieft.” Het is er heerlijk chaotisch. Soms wens ik dat bedrijven daar een sprankel van zouden overnemen.

Harmonie verdraagt een valse noot

Beslissen gaat sneller, vergaderingen worden korter en het beheer overzichtelijker wanneer iedereen knikt en aan hetzelfde zeel trekt. Maar snelheid heeft zijn prijs. Homogeniteit en de drang naar consensus kunnen leiden tot blindheid voor risico’s en de deur sluiten voor alternatieven. Een gebrek aan diversiteit, ook in het denken, verarmt. Perfect uitgelijnde neuzen ruiken na een tijd allemaal hetzelfde: muffe lucht.

Een vleug dissidentie is beter dan volgzaamheid, verpakt onder de noemer “teamgeest”. Het applaus dat weerklinkt wanneer iedereen akkoord gaat, is geen bewijs voor gezond verstand. Het risico bij een te grote eensgezindheid is dat we onbewust kenmerken overnemen van systemen die gehoorzaamheid verkiezen boven kritisch inzicht. Waar controle sterker is dan denken, vrij onderzoek en nieuwsgierigheid. Zo’n evolutie naar het autoritaire moeten we vandaag niet voeden.

Gestreken teams, gekreukte ideeën

Een constante stroom van afwijkende meningen is vermoeiend. Maar vertel eens: wanneer was de laatste keer dat die tegendraadse collega echt schade veroorzaakte? Als dat zo is, dan moet die worden aangepakt. Maar vaker zijn het de stille volgers die zorgen voor ruis in de machine omdat ze hun mening niet uiten.

De studenten die ik elke dag kruis, twijfelen, botsen, herbeginnen, veranderen van richting alsof het niets is. Niemand vindt dat raar. Het hoort bij groeien. Buiten mag het stormen, maar eens binnen het bedrijf gaat de voorkeur uit naar strak en glad.

Tijd dus voor een andere aanpak. Van: “Hoe krijgen we iedereen dezelfde kant op?” Naar: “Hoe zorgen we dat de collega die op een kritisch moment vraagt waarom we eigenlijk die kant opgaan, gehoord wordt en ruimte krijgt in plaats van kritiek?”

Toegegeven, wie open staat voor dat soort stemmen, loopt het risico op frictie. Op vertraging. Op debat. Maar wie het niet doet, wandelt straks op de dijk: grijzig, voorspelbaar en turend naar die stip aan de horizon zonder er dichter bij te komen.