‘Ecocheques omzetten in nettoloon is een afschaffing onder een andere naam’

​De toekomst van de ecocheques staat opnieuw ter discussie. Een omzetting naar nettoloon of een integratie in de maaltijdcheques moet het systeem vereenvoudigen. Maar wat betekent dat voor werkgevers en werknemers? Uit onderzoek van Ipsos in opdracht van Monizze blijkt dat ruim drie op de vier begunstigden ontevreden zouden zijn als de ecocheques verdwijnen. Corentin Dubois, Deputy CEO van Monizze waarschuwt voor de gevolgen voor de koopkracht, het loonbeleid en de lokale economie. “Omzetten in nettoloon is dus geen vereenvoudiging. Het is een afschaffing onder een andere naam.”

Voor zo’n 2,4 miljoen Belgische werknemers maken ecocheques deel uit van het loonpakket. Ze ontvangen jaarlijks tot 250 euro netto, vrij van sociale bijdragen. Voor bijna één miljoen werknemers is het zelfs het enige extralegale voordeel, zo blijkt uit cijfers van de Voucher Issuers Association (VIA).

Wat als dat voordeel verdwijnt? Uit een bevraging van Ipsos bij 1.000 Belgische begunstigden, uitgevoerd in opdracht van Monizze, blijkt dat 77,2% ontevreden zou zijn over een afschaffing. Ruim de helft (53,5%) verwacht een belangrijk of aanzienlijk koopkrachtverlies. Bijna zeven op de tien vrezen dat hun werkgever het voordeel niet of minder gunstig zou compenseren.

Meer dan een extraatje

Volgens Corentin gaat de discussie over meer dan een bijkomend voordeel op de loonbrief. Ecocheques combineren koopkracht met een stimulans om duurzamer te consumeren. Die dubbele functie komt ook naar voren in het Ipsos-onderzoek. Zo geeft 72,3% van de respondenten aan dat ecocheques hun consumptiekeuzes positief beïnvloeden. Voor 41,2% maken ze aankopen mogelijk die ze anders niet zouden doen.

“De ecocheque doet dus precies waarvoor de sociale partners (vakbonden en werkgevers) binnen de Nationale Arbeidsraad (NAR) hem hebben bedacht”, stelt Corentin.

Ook het gebruik wijst erop dat werknemers het voordeel weten te benutten. Bijna 90% gebruikt zijn ecocheques binnen het jaar, waarvan 57,8% binnen zes maanden. Vooral duurzame doe-het-zelf- en tuinproducten (46,5%) en energiezuinige toestellen (44,3%) zijn populair.

Wat als ecocheques nettoloon worden?

Een van de pistes die op tafel liggen, is een omzetting van ecocheques naar nettoloon. Dat lijkt op het eerste gezicht een eenvoudige oplossing, maar volgens Corentin brengt ze juridische en financiële uitdagingen met zich mee.

“Blijft het nettobedrag vrijgesteld van bijdragen en belastingen, dan verliest die vrijstelling haar grond. Ze is vandaag net gekoppeld aan een bestedingsdoel.”

Wordt het bedrag daarentegen omgezet in een klassieke loonsverhoging, dan stijgt volgens hem de kostprijs voor de werkgever aanzienlijk. Om werknemers dezelfde nettowaarde te bieden, zou een werkgever al snel het dubbele moeten betalen. Bij een gelijkblijvende werkgeverskost zouden werknemers dan weer minder dan de helft van hun oorspronkelijke 250 euro overhouden.

Corentin verwijst daarbij naar het advies van de Nationale Arbeidsraad, die zich unaniem kritisch uitsprak over de omzetting naar nettoloon.

Voor hr-professionals speelt nog een andere uitdaging. Ecocheques zijn in tal van sectorale cao’s verankerd. Een afschaffing kan daardoor nieuwe onderhandelingen, bijkomende kosten en juridische discussies met zich meebrengen.

Waarom maaltijdcheques geen eenvoudig alternatief zijn

Ook een integratie in de maaltijdcheques wordt genoemd als mogelijke vereenvoudiging. Volgens Corentin zijn beide voordelen onvoldoende vergelijkbaar. “De maaltijdcheque is gekoppeld aan effectief gepresteerde dagen. De ecocheque is een jaarlijks bedrag, dat bijvoorbeeld ook tijdens moederschapsverlof wordt opgebouwd.”

Een samenvoeging zou dus vragen oproepen over de toekenningsvoorwaarden. Welke regels blijven gelden? En wat betekent dat voor werknemers die vandaag wel ecocheques ontvangen, maar geen maaltijdcheques?

Daarnaast wijst Corentin op het verschil in bestedingsdoel. Maaltijdcheques ondersteunen de dagelijkse voedingsuitgaven, terwijl ecocheques specifiek duurzame aankopen stimuleren. Een integratie dreigt volgens hem dat onderscheid uit te wissen.

Wat met de lokale economie?

De impact van ecocheques reikt volgens Monizze verder dan de relatie tussen werkgever en werknemer. Ecocheques moeten in België worden besteed en ondersteunen zo ook de binnenlandse handel.

Uit het Ipsos-onderzoek blijkt dat 35,1% van de begunstigden zijn ecocheques onder meer bij kleine lokale handelszaken gebruikt. Vooral winkels die duurzame producten en diensten aanbieden, zouden volgens Corentin de gevolgen van een afschaffing voelen. “Volgens een studie van de Universiteit Hasselt zijn meer dan 2.800 banen verbonden aan die bestedingen, goed voor een omzet van 400 miljoen euro.”

Ook de consumptie zelf zou kunnen terugvallen. In het Ipsos-onderzoek geeft 61,2% aan dat ze zonder ecocheques bepaalde duurzame aankopen zouden moeten uitstellen, beperken of sterk verminderen, of zich helemaal niet meer zouden kunnen veroorloven.

Vereenvoudigen zonder af te schaffen

Betekent dat dat het huidige systeem ongewijzigd moet blijven? Volgens Corentin niet. Monizze pleit voor een vereenvoudiging die het gebruik voor werknemers, werkgevers en handelaars gemakkelijker maakt. “Wij verdedigen het principe, niet elke regel. De ecocheque moet niet verdwijnen, hij moet sterker worden.”

Een eerste verbeterpunt is de toepassing van de lijst met producten die met ecocheques mogen worden gekocht. Vandaag interpreteren handelaars die lijst soms verschillend. Grote winkelketens verwerken de regels in hun kassasystemen, terwijl kleinere handelaars vaker manueel moeten controleren welke producten in aanmerking komen. Een gemeenschappelijke categorisering zou die verschillen kunnen wegwerken.

Daarnaast ziet Corentin mogelijkheden om mobiele betalingen te vereenvoudigen zonder bijkomende kosten voor handelaars. Ook een regelmatige evaluatie van de ecologische impact moet volgens hem helpen om het systeem relevant te houden.

Eén platform, verschillende voordelen

De discussie raakt aan een bredere vraag voor hr: hoeveel afzonderlijke extralegale voordelen heeft een modern loonpakket nodig?

Volgens Corentin zit de complexiteit niet zozeer in het aantal voordelen, maar in de manier waarop ze worden beheerd. Maaltijdcheques, ecocheques en een mobiliteitsbudget hebben elk hun eigen doel. Dat hoeft voor werknemers geen probleem te vormen, zolang ze niet voor elk voordeel een ander platform, een andere kaart of een apart formulier nodig hebben.

Daarom ziet hij toekomst in een geïntegreerd beheer van extralegale voordelen, met voldoende ruimte voor flexibiliteit. Zijn conclusie is duidelijk: “Eenvoud voor de gebruiker is een kwestie van technologie, niet van afschaffing.”