Altijd bezig, zelden voldaan

​In een tijdperk waarin constante connectiviteit en de immer zoemende bijenkorf van de werkvloer de norm zijn, lanceert Isabel De Clercq haar boek ‘Het Focusmanifest’. “We hebben het allemaal drukker dan ooit en toch eindigen veel kenniswerkers hun dag met een onvoldaan gevoel.” Die vaststelling raakt aan een dieper probleem: focus is structureel onder druk komen te staan en dat heeft gevolgen voor productiviteit, welzijn én duurzame inzetbaarheid.

Met haar boek houdt Isabel een krachtig pleidooi voor focus. Niet als een modieuze 'hack', maar als een fundamenteel aspect van ons menszijn en welzijn.

De illusie van productiviteit

De moderne werkdag wordt gekenmerkt door fragmentatie. Meetings volgen elkaar op, notificaties onderbreken elk begin van concentratie en digitale tools houden ons permanent in reactiemodus. Het resultaat is een werkdag vol activiteit, maar zonder echte vooruitgang.

Dat vertaalt zich in wat steeds vaker “productiviteitstheater” wordt genoemd: zichtbaar bezig zijn zonder wezenlijke waarde te creëren. “Veel mails versturen, snel reageren, overal op aanwezig zijn: dat soort reactief werk geeft een gevoel van controle, maar ondermijnt net de mogelijkheid tot diep werk”, verduidelijkt Isabel. Dat heeft niet alleen impact op prestaties, maar ook op hoe mensen zich voelen. Het gebrek aan voldoening aan het einde van de werkdag vertaalt zich op termijn in vermoeidheid en demotivatie.

In die context groeit de vraag naar oplossingen. Tips, tricks en hacks om efficiënter te werken circuleren volop. Maar volgens Isabel slaan die vaak de bal mis. “Ben je op zoek naar makkelijke tips en tricks? Koop het boek dan niet. Focus laat zich niet reduceren tot een paar eenvoudige ingrepen. Het vraagt discipline, structuur en vooral een andere manier van kijken naar werk.”

Focus en welzijn

Die andere manier van kijken naar werk heeft ook implicaties voor hoe organisaties vandaag omgaan met welzijn. Want hoewel welzijn hoog op de agenda staat, wordt het volgens Isabel vaak verkeerd ingevuld.

“Welzijn op het werk wordt te veel gereduceerd tot activiteiten naast het werk: fruitmanden, yoga-sessies, teambuildings… allemaal belangrijk, maar eigenlijk moeten gewoon de basics in orde zijn.”

Die basis ligt niet in extra initiatieven, maar in de kern van het werk zelf. In de mogelijkheid om taken af te werken zonder constante onderbrekingen. “Welzijn betekent mogen werken zonder constant onderbroken te worden”, stelt ze.

Wanneer die basis ontbreekt, ontstaat een herkenbaar patroon: medewerkers die de hele dag ‘aan’ staan, maar nergens echt toekomen. “Je bent de hele tijd onderbroken geweest en dan moet je ’s avonds nog je mails doen”, zegt Isabel. Het gevolg: uitputting, minder ruimte voor herstel en uiteindelijk ook minder ruimte voor ontwikkeling.

Collectieve verantwoordelijkheid

Hoewel focus vaak wordt voorgesteld als een persoonlijke vaardigheid, wijst Isabel op het bredere plaatje. “Mensen willen wel focussen, maar botsen op een werkomgeving die dat moeilijk maakt.”

De context waarin mensen werken bepaalt meer dan we denken. Isabel verwijst daarbij naar de Indiase managementdenker Sumantra Ghoshal, die het verschil beschreef tussen Fontainebleau en Calcutta: “in een heldere, gestructureerde omgeving nemen mensen initiatief en creëren ze waarde. In een chaotische, versnipperde context reageren ze vooral op wat op hen afkomt.”

In haar boek identificeert Isabel tien hardnekkige krachten die zo’n ‘Calcutta’-context in stand houden. Overtuigingen over samenwerken, bereikbaarheid en efficiëntie die logisch lijken, maar in de praktijk net leiden tot meer drukte en minder focus. Ze laat ook zien hoe die vervangen kunnen worden door andere zienswijzen die ruimte creëren voor geconcentreerd werk.

“Dat vraagt om duidelijke keuzes op organisatieniveau: heldere principes over hoe we werken, wanneer we samenkomen en wat we van elkaar verwachten. Die principes vormen een gedeeld en veilig kader waarbinnen teams zélf concrete afspraken maken die passen bij hun realiteit. Afspraken die pas echt gewicht krijgen wanneer leidinggevenden ze zichtbaar voorleven in de dagelijkse praktijk.”

Focus, focus, focus

Waarom is dat zo belangrijk? Omdat focus verder reikt dan productiviteit alleen. Het raakt aan ontwikkeling, zingeving en de manier waarop mensen hun talenten inzetten.

“Focus leidt uiteindelijk naar de ontwikkeling van talenten. Naar mooie dingen hier op deze aarde achterlaten”, zegt Isabel. “In een context waarin technologie en artificiële intelligentie steeds meer taken overnemen, wordt die menselijke capaciteit alleen maar belangrijker. Wie geen controle heeft over zijn aandacht, dreigt meegezogen te worden in oppervlakkigheid en reactief gedrag.”

Isabel besluit: “De hele discussie rond focus nodigt ons uit om meer stil te staan bij de vraag waarom we hier zijn, op deze aarde.”